Hội chứng độ cao (Acute Mountain Sickness – AMS)


Bệnh độ cao, hay thường được gọi là hội chứng độ cao (Acute Mountain Sickness – AMS) là tình trạng xảy ra phổ biến với cơ thể khi lên tới độ cao từ 2500m trở lên, với những triệu chứng và hậu quả từ nhẹ tới nặng, tùy thể trạng và sự thích nghi của mỗi người. Rất khó để nói rằng ai đó sẽ bị/ không bị hội chứng độ cao, kể cả những người đã lên tới những độ cao tương tự, thậm chí cao hơn trước đó. Cách tốt nhất là chuẩn bị 1 thể lực thật tốt, sức khỏe đảm bảo, ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi điều độ.

Có 3 giai đoạn từ nhẹ đến nặng của các triệu chứng bệnh độ cao:

1. Các triệu chứng AMS nhẹ –> Không cần quá lo lắng

Bất cứ ai cũng sẽ trải nghiệm một số hoặc tất cả triệu chứng sau:

– Đôi lúc mất ngủ.
– Cần ngủ nhiều hơn bình thường (thường 10 tiếng hoặc hơn)
– Thỉnh thoảng mất cảm giác ngon miệng.
– Có những giấc mơ sống động, hoang dã đặc biệt ở độ cao khoảng 2500-3800 m
– Thở dốc nhiều lần
– Thường xuyên phải dừng lại nghỉ ngơi và thở gấp nhiều lần (đặc biệt là trên 3500m)
– Sổ mũi.
– Tăng số lần tiểu tiện (thực ra đây là một dấu hiệu tốt)
– Chóng mặt nhẹ

2. Các triệu chứng AMS vừa –> Tránh hoặc không lên cao hơn.

– Đau đầu nhẹ
– Buồn nôn
– Chóng mặt
– Cảm giác cơ thể yếu hơn
– Thường xuyên mất ngủ.
– Ho khan
– Mệt mỏi kéo dài, đôi khi thấy kiệt sức
– Mất cảm giác ngon miệng
– Sổ mũi
– Khó thở

Nếu bạn bị các dấu hiệu AMS dạng vừa, bạn có thể:

– Nếu ở trên đường trek/ hike: Dừng lại nghỉ ngơi, uống nhiều nước
– Nếu ở trong nhà rồi: Nghỉ ngơi, đi lại nhẹ nhàng, uống nhiều nước, cố gắng ăn cho có chất, tránh ngủ vào ban ngày. Có thể uống thêm thuốc (Diamox là phổ biến nhất) nếu cần.
– Nếu triệu chứng ko có dấu hiệu thuyên giảm, nên hạ độ cao và ở lại đó 1 thời gian (khoảng 1 ngày) xem thế nào, nếu thấy ok thì có thể đi lên tiếp. Nếu vẫn xấu thì nên đi xuống nữa.

3. Các triệu chứng AMS nặng –> Hạ độ cao ngay

Nếu bị 1 (hoặc 1 vài) trong các triệu chứng sau thì cần hạ độ cao ngay. Như mình chắc có ông bà tổ tiên phù hộ nên trộm vía ko sao chứ nghĩ lại cũng hãi quá

– Đau đầu nặng, dai dẳng
– Nôn mửa
– Triệu chứng Ataxia (mất phối hợp, không có khả năng để bước đi trong một đường thẳng) –> cái này thì mình ko bị
– Mất ý thức (không có khả năng ý thức hoặc hiểu hướng dẫn) –
– Tâm thần nhầm lẫn hoặc ảo giác –
– Có âm thanh chất lỏng trong phổi
– Liên tục ho, chảy nước mắt
– Khó thở.
– Thở nhanh hoặc cảm giác khó thở kể cả lúc nghỉ ngơi.
– Ho ra chất lỏng trong suốt, màu hồng đờm hoặc máu (một dấu hiệu rất xấu)
– Rất mệt mỏi
– Nhịp tim cao (trên 130 nhịp đập mỗi phút)

Có hai biến chứng rất nguy hiểm của bệnh độ cao mức độ nặng: HACE và HAPE. HACE và HAPE thường xảy ra với các độ cao trên 6000m, xảy ra phổ biến nhất và chết cũng nhanh nhất nếu bị ở độ cao trên 7000m

High Altitude Cerebral Edema (HACE) – Biến chứng phù não: Xảy ra khi lượng chất lỏng tích tụ ngày càng nhiều quanh não, làm phù não. Trong hầu hết các trường hợp bị HACE, người bệnh đều trải qua 5 dấu hiệu đầu tiên của triệu chứng AMS dạng 2 (vừa) và 3 (nặng) nêu trên. Sau đó nếu không hạ độ cao kịp thời, người bệnh sẽ hôn mê và rất dễ dàng dẫn đến cái chết trong vòng 12 giờ từ khi khởi phát triệu chứng. Tuy nhiên những triệu chứng này thông thường mất 1-2 ngày để phát triển nên cũng khá khó dự đoán.

High Altitude Pulmonary Edema (HAPE) – Biến chứng phù phổi: Xảy ra khi lượng chất lỏng tích tụ trong phổi ở mức cao. HAPE đầu tiên thường kèm với sốt nhẹ, tiếp theo đó là các triệu chứng như liệt kê ở mục 3. phía trên. Nếu không được cấp oxy với lượng lớn (bình oxy, nằm trong các túi oxy) và hạ độ cao thì có thể dẫn đến hôn mê. Một khi bị hôn mê rồi thì rất dễ chết và chết cũng rất nhanh. 1. Chuẩn bị đến nơi có độ cao trên 3000m:

Chuẩn bị thể lực và sức khỏe tốt là điều tối quan trọng trước khi bắt đầu hành trình đến những nơi có độ cao trên 3000m. Khi bị ốm đau gì ở những độ cao này thường rất khó khỏi, và càng lên cao thì bệnh sẽ càng nặng thêm. Một số hoạt động nên thực hiện trước chuyến đi ít nhất 2 tháng:

– Tập thể dục đều đặn hàng ngày: chạy, đi bộ nhanh, leo cầu thang, chống đẩy, đứng lên ngồi xuống, yoga vv..
– Đeo khẩu trang chạy. Mình biết 1 số người thực hiện việc này và họ sau đó thích nghi độ cao cực tốt
– Ăn uống ngủ nghỉ điều độ, giữ cơ thể khỏe mạnh
– Đi kiểm tra sức khỏe xem có vấn đề gì thì cần chữa khỏi trước khi đi: cẩn thận các bệnh như viêm ruột thừa, tim mạch, loãng xương, viêm phế quản, huyết áp cao/ thấp… Có thể đến các trung tâm thể dục thể thao để đo tình trạng cơ thể mình và bổ sung những thứ cần thiết. Ví dụ trước khi đi mình có đến California Fitness center và đo các chỉ số như lượng nước trong cơ thể (phải tập với việc uống nhiều nước), lượng cơ ở tay, chân (phải ăn thêm nhiều thức ăn tạo cơ), mỡ máu vv
– Chuẩn bị các loại thuốc cần thiết, chocolate, phomai, vitamin tổng hợp

2. Phòng tránh AMS

– Quá trình thích nghi độ cao từ từ là cách tốt nhất để ứng phó với AMS, nhằm giúp cơ thể dần dần quen với sự thay đổi về áp suất không khí ở nơi có lượng không khí loãng.
– Thực hành nguyên tắc “leo cao ngủ thấp”, thay đổi độ cao từ từ, tránh leo quá nhanh
– Uống nhiều nước (ít nhất 4lit/ ngày) –> rất quan trọng
– Ăn khẩu phần ăn nhiều năng lượng, trong đó cần 70% thành phần là carbonhydrate
– Tránh ngủ vào ban ngày, thay vào đó hãy hoạt động nhẹ nhàng
– Không dùng các đồ uống có cồn và chất kích thích, kể cả thuốc ngủ
– Nếu bạn bay từ độ cao thấp lên độ cao trên 3000m, trong vòng 24h đầu tiên tránh các hoạt động quá sức. Thay vào đó hãy nghỉ ngơi đi lại nhẹ nhàng (tránh ngủ ban ngày)

3. Đối phó với AMS

Hạ độ cao là cách tốt nhất để trị bệnh độ cao

– Nếu triệu chứng nhẹ, hãy thêm ngày thích nghi độ cao và xem tình hình thế nào, nếu thấy khá hơn thì tiếp tục
– Nếu triệu chứng nặng và không có dấu hiệu đỡ, hạ độ cao ngay và xem tình hình, nếu sau 1 ngày ko đỡ tiếp tục hạ độ cao
– Sử dụng bình oxy, thuốc chống bệnh độ cao (phổ biến nhất là Diamox), thuốc đau đầu
– Uống nhiều nước
– Còn 1 số loại thuốc nặng hơn thì mình cũng ko rõ lắm. Ngoài ra thì đối với những ca nặng ko có điều kiện đưa xuống nhanh người ta sẽ cho vào những cái túi oxy to (gamow bag), trong đó áp suất không khí được điều chỉnh về mức gần như bình thường.

– Rosy-

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s